1.2. Tło historyczne

Z Polish Wiki

Historia migracji w Polsce


Spis treści

Historia polskiej migracji w latach 1830-1914

Hotel Lambert. Źródło:www.lo-tuchow

I fala emigracji polskiej, będąca jednym z największych ruchów emigracyjnych ówczesnej Europy miała miejsce po upadku powstania listopadowego, kiedy to znaczna część wojska, działaczy politycznych i powstaniowych przedostała się przez granicę pruską w celu udania się do Francji. Była to emigracja o charakterze polityczno-patriotycznym. Głównym ośrodkiem emigrantów był Paryż, gdzie można mówić o powstaniu konserwatywnego ugrupowania skupiającego się wokół rodziny ks. Adama Czartoryskiego (tzw. Hotel Lambert). Łącznie we Francji znalazło schronienie ponad 6 tysięcy osób. Byli to większej ilości ludzie wykształceni, głównie przedstawiciele ówczesnej arystokracji polskiej i szlachty, a także żołnierze, pisarze i artyści. Innymi, popularnymi celami emigracji stały się w tym czasie Saksonia, Belgia, Wielka Brytania i Szwajcaria.
Do kolejnych większych ruchów emigracyjnych doszło w latach 70-tych i 80 tych XIX wieku. Tym razem spowodowana była ona w dużej mierze przyczynami ekonomicznymi. Emigrowali przede wszystkim ubodzy mieszkańcy wsi zaboru rosyjskiego i mieszkańcy Galicji. Celem exodusu Polaków były przede wszystkim Stany Zjednoczone i Brazylia.

Polscy emigranci w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku. Źródło:http://pl.wikipedia.org/wiki/Polonia

Emigracja polska do Stanów Zjednoczonych zaczęła się w latach 50-tych XIX wieku, natomiast masowy charakter przybrała w latach: 1870-1914. Była to emigracja o charakterze masowym, ekonomicznym (emigracja „za chlebem”) i z założenia emigracja o charakterze sezonowym (w celu wzbogacenia się, zarobienia pieniędzy umożliwiających zakup ziemi i podniesienia rangi społecznej). Emigrowali przede wszystkim mieszkańcy wsi, w sporej większości młodzi, przedsiębiorczy i żądni przygód mężczyźni. Podejmowali oni przede wszystkim pracę w przemyśle, jako niewykwalifikowani robotnicy. Po osiedleniu się w Ameryce większość z nich aklimatyzowała się i zostawała tam na stałe, sprowadzając do polski swoich krewnych i przyjaciół (można tu mówić o tzw. „emigracji łańcuchowej”). Największa grupa Polaków osiedliła się w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, przede wszystkich w miejskich ośrodkach przemysłowych (90%). Stosunkowo niewielka grupa Polaków zamieszkiwała stany środkowo-wschodnie, tzw. grupa farmerów osiedliła się w dolinie rzeki Connecticut, w stanie Nowy Jork i w stanach środkowo-zachodnich (Michigan, Wisconsin, Illinois, Indiana). Według danych amerykańskich służb imigracyjnych pod koniec XIX wieku w Stanach Zjednoczonych mieszkało około półtora miliona Polaków. W roku 1918 największe skupisko Polaków znajdowało się w Chicago (około 400 tysięcy), które stopniowo osiągnęło rangę „stolicy” Polonii Amerykańskiej.
Drugim celem masowego exodusu Polaków była Brazylia. Była to również emigracja o charakterze ekonomicznym, przede wszystkim ludności wiejskiej. Było to w dużym stopniu związanie z działalnością władz brazylijskich, które po upadku niewolnictwa poszukiwały taniej siły roboczej w Europie. Ich działania natrafiły na podatny grunt w Polsce, gdzie utrata niepodległości i prześladowania polityczne zmuszały Polaków do poszukiwania szczęścia na obczyźnie. Za „ojca osadnictwa polskiego w Brazylii” uważany jest Edmund Sebastian Woś Saporski, który w roku 1869 sprowadził do Brazylii grupę Polaków, którzy w stanie Parano, niedaleko Kurtyby założyli pierwszą kolonię polską - Pilarzinho. Polacy osiedlali się również w stanach Santa Catarina i Rio Grande do Sul. Nieliczne jednostki zatrzymywały się miastach, przede wszystkim w Rio de Janeiro i Sao Paulo.
Największe nasilenie emigracji Polskiej do Brazylii przypadło na lata: 1890-1891, kiedy to do Brazylii przybyło okoł 80 tysięcy osób. Był to okres tzw. „gorączki brazylijskiej”. W latach 1895-96 można mówić o drugim okresie „gorączki brazylijskiej”. W tym czasie do Brazylii przybyło około 7 tysięcy osób. Trzeci okres „gorączki brazylijskiej” nastąpił w latach 1897-1905, kiedy to do Brazylii przybyło około 32 tysiące osób, przede wszystkim z Królestwa Polskiego. Szacuje się, że do roku 1914 do Brazylii przybyło ponad 100 tysięcy osób. Była to ludność przede wszystkim pochodzenia chłopskiego, która do Brazylii przybywała przede wszystkim z powodow ekonomicznych. Dopiero po roku 1905 wśród emigrantów pojawiają się także inteligenci, co było spowodowane upadkiem rewolucji w roku 1905. Wtedy też emigracja brazylijska nabrała charakteru bardziej politycznego.

Źródła:
Władysław Czapliński, Zarys dziejów polskich do roku 1864, Wydawnictwo Znak, Kraków 1985.
Polska diaspora, red. Adam Walaszek, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001
ks. Zdzisław Malczewski TChr,Polacy i osoby polskiego pochodzenia w Brazylii. Zarys historyczny i współczesność Polonii brazylijskiej źródło: Świat Polonii. Witryna Stowarzyszenia "Wspólnota Polska"

Historia polskiej migracji w latach 1939-2004

Rok 1946. Kolumna wysiedlonych Niemców w okolicy Wałbrzycha, fot. PAP/Stanisław Dąbrowiecki

Charakterystyczną cechą migracji w Polsce jest przede wszystkim zjawisko emigracji. Aż do końca XX wieku emigracje odbywały się falami, lub też przybierały postać regularnych ruchów migracyjnych. Koniec II Wojny Światowej i związane z tym przesunięcie granic Polski na zachód doprowadziło do masowych wysiedleń i wywłaszczeń ludności. Szczególnie ucierpiała na tym ludność pochodzenia polskiego, ukraińskiego, białoruskiego i niemieckiego.

Po zakończeniu II Wojny Światowej miała miejsce kolejna fala migracyjna, kiedy to do Polski powróciło około 300 tysięcy Żydów polskiego pochodzenia, z których ponad 220 tysięcy wyemigrowało dalej, przede wszystkim do Palestyny, Europy Zachodniej i Ameryki.

Od roku 1950 miała miejsce emigracja wysiedleńców niemieckiego pochodzenia do Republiki Federalnej Niemiec. Kolejna fala emigracji nastąpiła w roku 1968, kiedy to z Polski wyemigrowało ponad 25 tysięcy Żydów. Pod koniec lat siedemdziesiątych obywatele polscy mieli możliwość swobodnego przemieszczania się poza granice Polski, co zmieniło się w roku 1981, kiedy to większość krajów wprowadziła obowiązek wizowy. Z tego względu z kraju wyjeżdżali w tym czasie przede wszystkim przedstawiciele mniejszości, którzy na podstawie umów międzynarodowych mieli możliwość swobodnego przemieszczania się.

Po stłumieniu ruchu "Solidarność" i wprowadzeniu stanu wojennego, na początku lat 80-tych, z Polski wyemigrowało kolejne 250 tysięcy obywateli. Sytuacja ta uległa zmianie dopiero po przemianie politycznej w roku 1989, która zagwarantowała Polakom większą swobodę przemieszczania się i podróżowania.

Zdjęcie z filmu "300 mil do nieba" w reżyserii Macieja Dejczera, opisującego historię jednej z bardziej spektakularnych ucieczek z Polski - braci Zielińskich, którzy ukryci w podwoziu TIR-a w roku 1985 przedostali się promem do Szwecji. źródło:www.filmweb.pl

Od tego czasu ruch migracyjny pozostaje w ciągłej przemianie. Polska, ze względu na swój negatywny balans migracyjny, dalej uważana jest za kraj emigracji. Ze względu na swoje geograficzne położenie pomiędzy wschodnią, a zachodnią Europą Polska uchodzi często jako tzw. kraj tranzytowy dla migrantów. Mimo to, w chwili obecnej w Polsce mieszka wielu emigrantów, między innymi z Chin, Wietnamu i Armenii. Poza tym Polska jest krajem przeznaczenia dla emigrantów z byłych republik radzieckich, między innymi: Ukraińców, Białorusinów i Rosjan. Duże znaczenie miał tu fakt znacznego rozwoju Polski pod względem gospodarczym, który nastąpił w latach 90-tych, a związany był z tym, że Polska stała się partnerem Unii Europejskiej, a potem kandydatem na jej członka.

Od 1 maja 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, stając się coraz częściej krajem przeznaczenia dla imigrantów. Obok czasowych migracji zarobkowych, obserwowane są również migracje cyrkulacyjne.Dotyczy to zarówno obywateli Polski pracujących przede wszystkim w Niemczech, jak również obywateli byłej ZSSR, którzy przybywają do Polski.

(Tłumaczenie ze strony: Focus-Migration, dział: Länderprofile)

Zjawisko migracji po roku 2004

inne źródła informacji

Migracje w XX wieku. Andrzej Sakson

Osobiste