1.1. Pojęcia, kategorie, terminy stosowane w odniesieniu do migrantów i mniejszości narodowych i etnicznych

Z Polish Wiki

Akulturacja - proces zmian kulturowych, zachodzący w następstwie długotrwałej i bezpośredniej konfrontacji odmiennych systemów kulturowych, prowadzący do stopniowych zmian w jednym lub wszystkich wchodzących w interakcję systemach. W przypadku migrantów - szeroko pojęta przemiana wzorów kultury, dokonująca się pod wpływem uczestnictwa w różnych formach życia społeczno-kulturalnego kraju osiedlenia; przejmowanie przez jednostkę lub grupę kultury innej grupy etnicznej, wyróżnia się akulturację konieczną, wskazaną i pełną. Akulturacja konieczna dotyczy wstępnego etapu (osiedlenia) i jest niezbędna dla każdego, kto chce żyć (choćby niedługo) w nowym kraju. Jest to akulturacja wymuszona przez właściwości nowego środowiska. W początkowym okresie opiera się na imitowaniu zachowań społeczeństwa przyjmującego – nawet bez ich rozumienia i dotyczy takich elementów jak: poznanie nowych znaczeń i nazw(np. żywności czy ubioru), narzędzi pracy i jej organizacji, opanowanie umiejętności poruszania się środkami transportu itp. Akulturacja wskazana nie jest niezbędna do życia w danym społeczeństwie, niemniej jest korzystna dla lepszej adaptacji w nowym środowisku. Obejmuje ona poznanie idiomów i wyrażeń slangowych, pewnych zwyczajów w pracy, których wypada przestrzegać, itp. przy jednoczesnym zachowaniu pewnych pierwotnych cech narodowych. Akulturacja pełna obejmuje akceptację i przyjęcie przez jednostkę nowych norm i wartości, samo-identyfikację ze społeczeństwem przyjmującym oraz uznanie jednostki ‘za swoją’ przez członków społeczeństwa przyjmującego (dlatego też migranci w pierwszym pokoleniu rzadko dochodzą do tego etapu.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Apartheid, system ścisłej segregacji rasowej, stworzony w oparciu o doktrynę głoszącą ustawowe i kulturowe oddzielenie ras i odrębność ich rozwoju, noszący w praktyce cechy rasizmu. Opracowany przez grupę afrykanerskich uczonych z uniwersytetu w Stellenbosch, ogłoszony 1948 przez D.F. Malana. Stanowił podstawę polityki władz RPA w latach 1948-1991, oznaczając w praktyce absolutną supremację stanowiących ok. 13% społeczeństwa Białych nad Czarnymi, Azjatami i koloredami (ludność mieszana). Apartheid przyniósł administracyjny podział społeczeństwa południowoafrykańskiego na grupy rasowe i etniczne, które zostały od siebie oddzielone, wyznaczono im oddzielne miejsca do zamieszkania i pracy. Najmniejsze odstępstwa od obowiązującej segregacji rasowej były surowo karane, sama krytyka systemu uznawana była za przestępstwo przeciwko państwu, a ingerencja państwa w sferę życia prywatnego osiągała stopień charakterystyczny dla ustrojów totalitarnych.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Asymilacja podporządkowana jest założeniu, że migranci staną się pełnymi obywatelami danego kraju, z czasem upodobnią się do rodzimej populacji kraju przyjmującego oraz zaczną podzielać wspólne wartości obywatelskie. Proces ten ma z reguły charakter jednostronnej adaptacji i absorpcji, w którym migranci przejmują język, normy oraz zachowania społeczeństwa przyjmującego, bez analogicznego dostosowania ze strony społeczeństwa przyjmującego.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Azyl (z greckiego ásylon, z łacińskiego asylum - "schronienie"), miejsce bezpiecznego pobytu. W starożytności i średniowieczu azyl udzielany był np. w świątyniach, w których znajdowali schronienie ścigani przestępcy. Obecnie państwa udzielają na własnym terytorium azylu, zwanego terytorialnym, obcokrajowcowi prześladowanemu w kraju, którego jest obywatelem, ze względu na działalność lub przekonania polityczne, religijne, rasowe, naukowe bądź społeczne. W konsekwencji azyl sankcjonuje pozostanie cudzoziemca w kraju przyjmującym, z drugiej zaś strony automatycznie odrzuca zasadę jego ekstradycji. Instytucja azylu nie obejmuje osób oskarżonych o przestępstwa pospolite, a także dezerterów z armii.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji). W Polsce słowo „azyl” ma nieco odmienne znaczenie niż w innych językach, w których jest równoznaczne z pojęciem →status uchodźcy. W polskim prawie azyl oznacza ochronę przyznawaną cudzoziemcowi ze względu na ważny interes państwa polskiego, decyzją niezależną od międzynarodowych konwencji.

Bezpaństwowiec, apatryda, apolida, osoba nieposiadająca obywatelstwa żadnego kraju. Bezpaństwowcem można być od urodzenia (np. dziecko urodzone na terytorium państwa uznającego zasadę ius sanguinis – prawo krwi – i mające rodziców posiadających obywatelstwo państwa uznającego zasadę ius soli – prawo ziemi) albo stać się nim w drodze utraty obywatelstwa jednego państwa i nieuzyskania innego obywatelstwa. Sytuacja prawna bezpaństwowca jest bardzo niekorzystna, gdyż wobec braku obywatelstwa nie korzysta on z ochrony i opieki państwa pobytu ani też żadnego innego państwa, nie posiada praw politycznych, może zostać wydalony z kraju, często jest traktowany jak cudzoziemiec (np. w ustawodawstwie polskim). Bezpaństwowość może nabierać masowego charakteru w wyniku rozpadu wielonarodowościowych państw, tworzenia się nowych o nieuregulowanych prawnych zasadach, wysiedlania lub przesiedlania mniejszości narodowych. Po raz pierwszy zaczęto rozwiązywać ten problem na forum Ligi Narodów, która z inicjatywy F.Nansena wydawała tzw. paszporty nansenowskie. Międzynarodowe dokumenty: konwencja haska z 1930, Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 uznały bezpaństwowość za stan niepożądany. Status bezpaństwowca regulują: konwencja z 1954, konwencja o ograniczaniu bezpaństwowości z 1961, konwencja w sprawie kobiet zamężnych z 1957 nie wiążąca z zamążpójściem automatycznej zmiany obywatelstwa. Prawo wewnętrzne większości państw (również prawo polskie) nadaje obywatelstwo według prawa ziemi, gdy rodzice dziecka są nieznani lub są sami bezpaństwowcami. Upraszcza także tryb przyznawania obywatelstwa osobom pozbawionym go w wyniku sprzecznego ustawodawstwa, a zamieszkujących dłuższy czas na terenie danego państwa.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Bezpieczny kraj pochodzenia (ang. safe country of origin)- kraj pochodzenia cudzoziemca, w którym ze względu na system prawa i jego stosowanie oraz ze względu na stosunki polityczne w nim panujące nie występują prześladowania z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych, a organizacjom pozarządowym i międzynarodowym umożliwia się działanie na rzecz przestrzegania praw człowieka. (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Bezpieczny kraj trzeci (ang. safe third country) - to państwo nie będące krajem pochodzenia cudzoziemca, w którym mógł on znaleźć ochronę jako uchodźca. Osoba poszukująca azylu, która przybyła z takiego kraju do Polski, w tamtym kraju powinna złożyć wniosek o status uchodźcy. (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Centralny Organ Wizowy (COW) - organ odpowiedzialny za przeprowadzenie konsultacji, w tym konsultacji elektronicznych, o których mowa w art. 17 ust. 2 Konwencji Wykonawczej z dnia 19 czerwca 1990 r. do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach.(dodane przez T.D)

Cudzoziemiec - każdy, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. (dodane przez T.D)

Cyrkulacja (ang. circulation) - przemieszczenia terytorialne nie związane ze względnie trwałą zmianą miejsca zamieszkania; jest elementem →mobilności przestrzennej (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

DAAD - Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej (Deutscher Akademischer Austauschdienst) będąca wspólną organizacją niemieckich szkół wyższych. Jej zadaniem jest wspieranie współpracy z uczelniami zagranicznymi przede wszystkim poprzez wymianę studentów i naukowców. Programy DAAD są skierowane do wszystkich krajów i obejmują wszystkie dziedziny nauki. Ponadto DAAD wspiera międzynarodową działalność szkół wyższych poprzez szereg usług, takich jak programy informacyjne, publikacje, marketing, konsultacje, opieka i doradztwo, a także przyczynia się do kształtowania zagranicznej polityki kulturalnej. DAAD jest finansowana ze środków publicznych Republiki Federalnej Niemiec, głównie ze środków federalnych różnych ministerstw, a przede wszystkim ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Więcej informacji: http://www.daad.pl. (Biuletyn Migracyjny, kwiecień 200, 6, s.8)

Deportacja – (łacińskie deportare – przenosić), przymusowe przesiedlenie skazanego do odległej, trudno dostępnej miejscowości lub kolonii, połączone z pozbawieniem lub ograniczeniem wolności.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Dokument Podróży przewidziany w Konwencji Genewskiej (GDP) - dokument podróży wydawany cudzoziemcom, którzy uzyskali status uchodźcy. Okres ważności dokumentu GDP wynosi 1 rok. Dokument GDP wydaje i wymienia Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców. dodane przez T.D

Dublin II - rozporządzenie Rady Unii Europejskiej 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. o ustanowieniu kryteriów i mechanizmów określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku azylowego, złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego. Dublinem II objęte są wszystkie państwa Unii Europejskiej (za wyjątkiem Danii), Islandia i Norwegia, a od 2007 r. również Szwajcaria. (Biuletyn Migracyjny, luty 2006, 5, s.8). Na mocy tego rozporządzenia pierwsze państwo UE, do którego trafi cudzoziemiec ubiegający się o międzynarodową ochronę, jest odpowiedzialne za rozpatrzenie jego wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Jeśli cudzoziemiec złoży analogiczny wniosek w kolejnym państwie UE, będzie deportowany do pierwszego kraju UE, w którym przebywał. Rozporządzenie to przewiduje jednak szereg wyjątków – np. przejęcie odpowiedzialności przez państwo, w którym żyje już najbliższa rodzina cudzoziemca ubiegającego się o nadanie statusu uchodźcy lub przez państwo, które wystawiło cudzoziemcowi wizę.

Dyskryminacja - (łacińskie discriminatio – rozróżnienie), ograniczenie lub pozbawienie różnych praw społecznych, politycznych i ekonomicznych pewnych grup lub całych większych zbiorowości danego społeczeństwa, także prześladowanie ze względu na przynależność rasową, etniczną, wyznaniową i inne czynniki społeczna, np. związane z pochodzeniem społecznym lub płcią. Ze względu na formy wyróżnia się dyskryminację prawną (gdy istnieją jakieś formy prawne dyskryminujące dana grupę, np. ograniczenie praw wyborczych) i dyskryminację faktyczną, przejawiającą się w zachowaniach dyskryminacyjnych przy nieistniejących uregulowaniach prawnych uprawomocniających nierówne traktowanie. Szczególna formą dyskryminacji jest segregacja i apartheid.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji) Ekstradycja (z łaciny ex – z, poza; traditio – wydanie), wydanie władzom innego państwa osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub skazanej. Ekstradycja sięga początków kształtowania się prawa narodów, wyraził ją H. Grocjusz słowami: “albo karać, albo wydawać”. W prawie międzynarodowym nie ma powszechnego obowiązku ekstradycji przestępców, ale państwa realizują ją na podstawie wielostronnych lub dwustronnych umów. Warunkiem ekstradycji jest fakt identyczności ustawodawstwa karnego obu państw. Większość państw nie wydaje swych własnych obywateli i karze ich za przestępstwa popełnione za granicą samodzielnie, do znanych wyjątków należą USA i W. Brytania. Ekstradycji nie podlegają przestępcy polityczni, którym przysługuje prawo azylu politycznego. Przestępcy wojenni i zbrodniarze przeciw ludzkości nie podlegają zwykłym procedurom ekstradycji.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Emigracja (ang. emigration) - opuszczenie kraju w celu osiedlenia się lub długotrwałego pobytu w innym kraju (Biuletyn Migracyjny, numer 2, sierpień 2005, s.8)

Enkulturacja(eng.enculturation) - Jest to proces, w toku którego jednostka przyswaja sobie przyjęte w danej kulturze sposoby i style zachowania. Te przyswojone normy często bywają nieuświadomione, mają jednak ogromny wpływ na zachowanie i oczekiwania w stosunku do zachowań innych ludzi. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008).

Etniczność, zasadnicza cecha określonej zbiorowości etnicznej, stanowiąca zespół wzajemnie i silnie z sobą powiązanych cech społeczno-kulturowych, określających odmienność i specyfikę konkretnej zbiorowości ("swoich") wobec zbiorowości innych ("obcych"). Specyfika owa obejmuje najczęściej takie elementy, jak: wspólnota pochodzenia, wspólnota dziejów, wspólne terytorium, język i wierzenia. Etniczność odnoszona jest do wielu różnorodnych praktyk kulturowych, dzięki którym i poprzez które dochodzi do ustanowienia i manifestowania różnic międzyetnicznych. Członkowie grup etnicznych postrzegają siebie samych jako osoby odmienne w porównaniu z członkami pozostałych grup etnicznych, jak również są za takie uważane przez innych. Ze względu na dużą wieloznaczność i szeroki zakres tego terminu uznaje się, iż występują trzy podstawowe podejścia w rozumieniu etniczności. Podejście fundamentalistyczne zakłada, że tożsamość etniczna opiera się na głębokich, pierwotnych i podstawowych związkach jednostki z daną grupą czy kulturą (etniczność jako cecha dana, "wrodzona"), konstruktywistyczne wskazuje na przypadkowość i niestałość tożsamości etnicznej, traktując etniczność raczej jako wypadkową różnorodnych uwarunkowań i wydarzeń historycznych (etniczność jako cecha nabyta), natomiast instrumentalistyczne ujmuje etniczność jako koncepcję ideologiczną wykorzystywaną przez przywódców w celu realizacji własnych celów.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Etnocentryzm, postawa charakteryzująca się pełną aprobatą członków własnej grupy społecznej, jej wywyższaniem, połączona zazwyczaj z niechęcią lub negacją członków innej grupy.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

ERASMUS - program unijny powołany w roku 1987, którego celem jest propagowanie i ułatwianie wymiany studentów między uczelniami krajów Unii Europejskiej. Jest on częścią programu wspólnotowego SOCRATES wspierającego współpracę międzynarodową w zakresie edukacji. Prawo do uczestniczenia w tym programie mają studenci z następujących państw: Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Lichtenstein, Luksemburg, Litwa, Łotwa, Malta, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Republika Czeska, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Turcja, Węgry, Wielka Brytania, Włochy. Więcej informacji na stronie internetowej: http://www.socrates.org.pl/erasmus. (Biuletyn Migracyjny, kwiecień 200, 6, s.8)

Europejski Obszar Gospodarczy, EOG - (ang. European Economic Area, EEA) - wspólny obszar gospodarczy obejmujący obecnie 25 krajów Unii Europejskiej oraz trzy kraje Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu EFTA - Islandię, Lichtenstein i Norwegię. W skład Europejskiego Obszaru Gospodarczego nie wchodzi Szwajcaria (członek EFTA), gdyż jej obywatele w referendum opowiedzieli się przeciwko jej członkostwu w EOG. Porozumienie ustanawiające EOG podpisano w Porto 2 maja 1992 r., a weszło ono w życie 1 stycznia 1994 r. EOG funkcjonuje w oparciu o zasadę swobody przepływu towarów, osób, usług i kapitału (w obszarze tym nie obowiązuje jednak m.in. swoboda handlu produktami rolnymi). (Biuletyn Migracyjny, kwiecień 200, 6, s.8)

Fazy stawania się uchodźcą - (ang.phases of refugee becoming process) 1. faza przedemigracyjna, 2. ucieczka, 3. dotarcie do kraju pierwszego azylu, 4.osiedlenie się w nowym kraju, 5. faza repatriacyjna - powrót po wielu latach do kraju rodzinnego. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008)

Handel ludźmi (ang. trafficking in people) - werbowanie, transport,przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osób, z zastosowaniem gróźb lub użyciem siły, lub też z wykorzystaniem innej formy przymusu, uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w błąd, nadużycia władzy lub wykorzystania słabości, wręczenia lub przyjęcia płatności lub korzyści dla uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą, w celu wykorzystania. Wykorzystanie obejmuje, jako minimum, wykorzystywanie prostytucji innych osób, lub inne formy wykorzystania seksualnego, pracę lub usługi o charakterze przymusowym, niewolnictwo lub praktyki podobne do niewolnictwa, zniewolenie, albo usunięcie organów. (art. 3 Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu handlu ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniającego Konwencję o międzynarodowej przestępczości zorganizowanej) (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8

Harmonizacja prawa (ang. harmonisation of law) - dostosowywanie prawa danego państwa członkowskiego lub kandydującego do prawa wspólnotowego. Harmonizacja nie oznacza zastąpienia prawa wewnętrznego danego państwa prawem unijnym. (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Imigracja (ang. immigration) - przybycie do kraju w celu osiedlenia się lub długotrwałego pobytu.
Nie każdy cudzoziemiec jest imigrantem (np. dziecko imigrantów urodzone w kraju docelowym imigrantów nie posiadające bywatelstwa tego kraju jest cudzoziemcem, ale nie jest imigrantem, ponieważ nie przybyło z innego kraju). Nie każdy imigrant jest cudzoziemcem (np. po uzyskaniu obywatelstwa kraju docelowego, a więc po naturalizacji, imigrant przestaje być cudzoziemcem). W niektórych krajach (np. USA czy Australii) za imigranta uważa się ich mieszkańca urodzonego za granicą. (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Impatriacja (uojczyźnienie) (ang. impatriation) - proces przesiedlenia urodzonych i wychowanych za granicą potomków obywateli danego państwa w obecne granice tego państwa (zorganizowany bądź przez administrację państwa lub inne instytucje publiczne, bądź na własną rękę)(Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Indywidualny Program Integracji - System wsparcia uchodźców w ciągu pierwszych 12 miesięcy ich samodzielnego funkcjonowania w Polsce od momentu uzyskania decyzji o nadaniu →statusu uchodźcy lub →ochrony uzupełniającej. W tym czasie uchodźca otrzymuje pomoc finansową na utrzymanie oraz wsparcie socjalne mające na celu ułatwienie włączenia się uchodźcy w życie społeczne nowego kraju na wielu płaszczyznach: opanowanie języka, znalezienie mieszkania, umiejętność załatwiania spraw urzędowych, edukacja, wejście na rynek pracy, udział w życiu społeczności lokalnej.(autor: A.Chrzanowska, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej)

Integracja, w przeciwieństwie do asymilacji, zakłada, że proces wzajemnego dostosowania się imigrantów i społeczeństwa przyjmującego ma charakter dwustronny. Obie te grupy nie tylko akceptują wspólną kulturę, lecz wnoszą w nią również własny wkład. W tym samym czasie, kiedy ludzie pochodzący z różnych kultur uczą się od siebie nawzajem odmiennych kultur, każda jednostka lub grupa zachowuje poczucie kulturowej różnorodności oraz świadomość swojego kulturowego dziedzictwa. (Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Karta Pobytu - potwierdza tożsamość cudzoziemca podczas jego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz uprawnia, wraz z dokumentem podróży, do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy. Kartę pobytu wydaje wojewoda, który wydał zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenie na osiedlenie się lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE. Karta pobytu wydana cudzoziemcowi, który uzyskał: 1) zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, jest ważna przez okres tego zezwolenia; 2) zezwolenie na osiedlenie się, jest ważna 10 lat; 3) zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE, jest ważna 5 lat. Karta pobytu jest dokumentem wydawanym także cudzoziemcom, którzy uzyskali ochronę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W zależności od rodzaju udzielonej ochrony zróżnicowany jest okres ważności wydanej cudzoziemcowi karty pobytu. Okres ten wynosi: 1) 3 lata w przypadku nadania statusu uchodźcy; 2) 2 lata w sytuacji korzystania z ochrony uzupełniającej; 3) 1 rok w przypadku udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Cudzoziemcom posiadającym status uchodźcy lub korzystającym z ochrony uzupełniającej kartę pobytu wydaje i wymienia Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Osobom, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany kartę pobytu wydaje Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców lub Wojewoda. (dodane przez: T.D)

Konwencja Genewska z 1951 - Konwencja ONZ dotycząca statusu uchodźców. Stanowi podstawę międzynarodowego systemu prawnego ochrony uchodźców.(autor: A.Chrzanowska, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej)

Kraj pochodzenia - państwo, którego obywatelem jest cudzoziemiec, a w przypadku cudzoziemca, którego obywatelstwa nie da się ustalić lub który nie posiada obywatelstwa żadnego państwa - państwo, w którym stale zamieszkuje.(dodane przez T.D)

Kryteria kopenhaskie (ang. Copenhagen criteria) - warunki, które muszą spełnić państwa zamierzające przystąpić do UE. Zostały one ustalone na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze w czerwcu 1993 r. Są to: istnienie instytucji gwarantujących demokrację, rządy prawa, poszanowanie praw człowieka i ochronę mniejszości narodowych, istnienie gospodarki rynkowej zdolnej do sprostania konkurencji wewnątrz UE, zdolność do przyjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa w UE, w tym przystosowania się do wymogów unii politycznej, walutowej i gospodarczej. (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Kulturowe reguły okazywania emocji(ang.cultural display rules) - narzucone przez kulturę reguły dotyczące sposobów okazywania uniwersalnych emocji, a zwłaszcza stosowności (dopuszczalności) okazywania każdej z nich w określonych sytuacjach społecznych. Reguły te - wyuczone w pierwszych latach życia - decydują o tym, jak modyfikujemy uniwersalne wyrazy emocji w zależności od sytuacji społecznej. W momencie wejścia w dorosłość reguły te są już tak dobrze przećwiczone, że jednostka stosuje je automatycznie. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008).

Ksenofobia (z greckiego ksenos – obcy, phobos – strach), wrogość, niechęć w stosunku do obcych. Wiąże się z nacjonalizmem, trudną sytuacją społeczno-gospodarczą lub zamierzoną polityką państwa lub partii populistycznych, które dążąc do zyskania poparcia wyborców rozbudzają takie nastroje. Przejawia się we wrogich zachowaniach wobec mniejszości narodowych, cudzoziemców lub narodów sąsiednich.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Lokalne metody leczenia (ang.indigenous healing) - przekonania i praktyki terapeutyczne zakorzenione w danej kulturze, które nie zostały zapożyczone z innych kultur (ani "wyeksportowane" do innych społeczeństw), lecz powstały po to, aby pomagać członkom konkretnej grupy kulturowej. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008).

Marginalizacja wykluczenie jednostek z istotnych obszarów życia społecznego takich jak rynek pracy, konsumpcja, opieka zdrowotna, partycypacja polityczna etc. oraz związana z tym niemożność wywiązania się z obowiązków związanych z pełnieniem ról społecznych (np. utrzymania rodziny).Marginalizacji ulęgają ci imigranci, którzy utracili kontakt z własną kulturą, uznając ją za gorszą, mniej wartościową w stosunku do kultury nowego kraju zamieszkania, a jednocześnie nie udało im się włączyć w sieć kontaktów z nową kulturą. Prowadzi to do poczucia alienacji i utraty własnej tożsamości. Jest to sytuacja prowadząca często do zaburzeń psychicznych oraz usposabiająca do zachowań kryminogennych(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Migracja (ang. migration) - przemieszczenie terytorialne związane ze względnie trwałą zmianą miejsca zamieszkania; jest elementem → mobilności przestrzennej (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Migracja niepełna (ang. incomplete migration) - jest szczególnym przypadkiem →cyrkulacji, prowadzącym do zatrudnienia za granicą zwykle krótkotrwałego, zwykle nieformalnego i zwykle podejmowanego na tzw. wtórnym (podrzędnym) rynku pracy; z zasady jest odbywana przez osobę migrującą w pojedynkę, z intencją jak najszybszego połączenia się z pozostałymi członkami rodziny pozostawionymi w kraju (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Mobilność przestrzenna (ang. spatial mobility) - przemieszczenia ludności między jednostkami terytorialnymi; główne jej formy to →migracja i →cyrkulacja, przy czym migracja związana jest ze względnie trwałą zmianą miejsca zamieszkania, a cyrkulacja - nie (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2,s.8)

Migracja tranzytowa (ang. transit migration) - napływ ludności do jednego kraju w celu przedostania się do innego; migracja tranzytowa nie jest →imigracją (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Migracja wewnętrzna to przemieszczenia ludności w granicach państwa, czyli zmiana gminy zamieszkania lub w przypadku gminy miejsko-wiejskiej przeniesienie się z terenów miejskich do wiejskich tej gminy lub odwrotnie. (Główny Urząd Statystyczny "Migracje dlugookresowe ludności w latach 1989-2002" Warszawa, grudzień 2004, s.22)

Migracja zagraniczna (ang. international migration) - przemieszczenie terytorialne związane ze względnie trwałą zmianą kraju zamieszkania (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Mniejszości narodowe i etniczne (ang. national and ethical minorities) - w Polsce zamieszkuje 9 mniejszości narodowych (Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy i Żydzi) oraz 4 mniejszości etniczne (Karaimi, Łemkowie, Romowie i Tatarzy). W swoich społecznościach kultywują tradycje narodowe i religijne, ale są też częścią tego samego, co Polacy systemu kulturowego. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008).

Multikulturalizm - zjawisko socjologiczno-kulturowe, występujące w krajach zamieszkiwanych przez różne etnicznie, religijnie, kulturowo grupy ludności. Idea społeczeństwa multikulturowego wykształciła się w miarę nasilania się ruchów migracyjnych, napływu do Europy przedstawicieli odmiennych kultur, religii i ich stałego zamieszkiwania w krajach takich jak Niemcy, Francja, Wielka Brytania. W ten sposób Europejczycy znaleźli się w podobnej sytuacji co np. mieszkańcy USA. (Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Nacjonalizm (z łacińskiego natio - naród), ideologia i ruch polityczny, a także postawa społeczno-polityczna, podporządkowujące interesy innych narodów interesom własnego. Według tej ideologii wszelkie działania polityczne podejmowane są w celu podniesienia siły własnego narodu, a także oceniane przez pryzmat jego dobra i interesów. Jako ideologia polityczna nacjonalizm ukształtował się w XIX w. Pojęcie nowoczesnego narodu zdefiniowane zostało po raz pierwszy w czasie rewolucji francuskiej. Naród rozumiany jest jako wspólnota duchowa i moralna, a w mniejszym stopniu jako wytwór historii. Zgodnie z ideologią nacjonalizmu przynależność jednostki do danego narodu jest nieodzownym warunkiem jej rozwoju. Interesy narodów, jako sprzeczne, są nie do pogodzenia ze sobą. W tym kontekście interes narodowy jest celem wszelkich działań politycznych, a metodą realizacji tego interesu - egoizm narodowy. W kategoriach politycznych oznacza to konieczność budowy przez każdy naród własnego państwa(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Napływ migracyjny to liczba osób przybyłych do kraju (do danej jednostki administracyjnej) w danym okresie.(Główny Urząd Statystyczny "Migracje dlugookresowe ludności w latach 1989-2002" Warszawa, grudzień 2004, s.24)

Naturalizacja (ang. naturalization) - uzyskanie przez cudzoziemca obywatelstwa państwa, w którym się osiedlił. (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Obywatelstwo, więź prawna łącząca jednostkę z państwem oraz związane z tym uprawnienia i obowiązki określone przez prawo i konstytucję. Obywatelstwo można nabyć na mocy prawa – przez urodzenie, stosowane są tu 2 rozwiązania: – o obywatelstwie decyduje tzw. prawo ziemi (Ius soli) – dziecko nabywa obywatelstwo państwa, w którym się urodzi; – prawo krwi (Ius sanguinis) – dziecko nabywa obywatelstwo rodziców (lub matki), niezależnie od tego, gdzie się urodzi. Nabycie obywatelstwa w wyniku decyzji również występuje w 2 wariantach: – przez nadanie (naturalizację) na podstawie decyzji uprawnionego organu państwowego, na wniosek osoby zainteresowanej, po spełnieniu określonych warunków (np. zamieszkiwania pewnego okresu czasu na terytorium państwa); – przez tzw. opcję – dana osoba ma możliwość wyboru obywatelstwa któregoś z rodziców bądź małżonka. Konsekwencją nabycia obywatelstwa jest uzyskanie praw i obowiązków wynikających z konstytucji. W Polsce kwestię obywatelstwa reguluje ustawa z 1962. Obywatelstwo polskie nabywa się przez: 1) urodzenie z obojga rodziców lub jednego z rodziców posiadających obywatelstwo polskie; 2) urodzenie lub znalezienie się w Polsce zarówno w przypadku, gdy rodzice są nieznani, jak i wtedy gdy nie posiadają żadnego obywatelstwa; 3) prawo wyboru jednego z dwóch posiadanych obywatelstw i zrzeczenia się jednego z nich (opcja); 4) nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa polskiego, jeżeli mieszka co najmniej 5 lat w Polsce (naturalizacja); 5) powrót do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe; 6) przysposobienie za zgodą opiekuna (tj. przez adopcję). Są kraje, w których osoby mogą posiadać podwójne obywatelstwo lub nie posiadać żadnego.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Ochrona czasowa - Przysługuje cudzoziemcom masowo opuszczającym kraj pochodzenia w wyniku konfliktów etnicznych, rażących naruszeń praw człowieka, wojny, wojny domowej lub obcej inwazji. Ochrony czasowej udziela się do momentu, gdy możliwy staje się bezpieczny powrót do kraju pochodzenia, co do zasady nie dłużej niż na rok, z możliwością przedłużenia na 6 miesięcy, nie więcej jednak niż 2 razy. (autor: A.Chrzanowska, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej)

Ochrona uzupełniająca - Przysługuje cudzoziemcowi, któremu odmówiono nadania →statusu uchodźcy, ale któremu w przypadku powrotu do kraju pochodzenia zagraża rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez: - orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, - tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, - poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego. W Polsce przyznanie ochrony uzupełniającej daje podobne prawo do świadczeń, pracy oraz →Indywidualnego Programu Integracji, jak →status uchodźcy.(autor: A.Chrzanowska, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej)

Odpływ migracyjny to liczba osób, które opuściły kraj (daną jednostkę administracyjną) w danym okresie. (Główny Urząd Statystyczny "Migracje dlugookresowe ludności w latach 1989-2002" Warszawa, grudzień 2004, s.24)

Ogólny system uznawania kwalifikacji (ang. general system of recognition of professional qualifications) - system uznawania kwalifikacji dla tych →zawodów regulowanych i działalności regulowanych, które nie zostały objęte →sektorowym systemem uznawania kwalifikacji zawodowych. Kwalifikacje uznawane są na podstawie odpowiednich dyrektyw: dyrektywa 89/48/EWG - dla zawodów wymagających ukończenia przynajmniej 3-letniej szkoły wyższej, dyrektywa 92/51/EWG - dla zawodów wymagających ukończenia kształcenia na poziomie niższym niż 3-letnia szkoła wyższa - zmieniona dyrektywą 2001/19/WE (tzw. "dyrektywą SLIM"), 99/42/WE - dla działalności regulowanych. Nie dzieje się to automatycznie. Sprawy rozpatrywane są indywidualnie przez odpowiednie władze państwa przyjmującego. Jeżeli różnice w zakresie kształcenia w danym zawodzie są znaczące, wówczas mogą one zadecydować o konieczności odbycia stażu adaptacyjnego lub zdania egzaminu tzw. testu umiejętności. (Biuletyn Migracyjny, grudzień 2005, 4, s.8)

Państwo członkowskie - państwo członkowskie Unii Europejskiej lub inne państwo, które stosuje rozporządzenie Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiające kryteria i mechanizmy określania Państwa Członkowskiego, które jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o azyl złożonego w jednym z Państw Członkowskich przez obywatela kraju trzeciego (Dz. Urz. UE L 050 z 25.02.2003, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 6, str. 109), zwane dalej "rozporządzeniem Rady (WE) nr 343/2003".(dodane przez: T.D)

Polski Dokument Podróży dla Cudzoziemca - wydaje się na wniosek cudzoziemca, który posiada zezwolenie na osiedlenie się, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE lub korzysta z ochrony uzupełniającej, jeżeli utracił on dokument podróży albo gdy jego dokument podróży uległ zniszczeniu bądź utracił ważność, a uzyskanie przez cudzoziemca nowego dokumentu podróży nie jest możliwe. Uprawnia do wielokrotnego przekraczania granicy i jest ważny przez okres do 1 roku. Posiadanie polskiego dokumentu podróży nie zwalnia cudzoziemca od obowiązku podjęcia działań w celu uzyskania dokumentu podróży. Polski dokument podróży dla cudzoziemca wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca.(dodane przez T.D)

Polski Dokument Tożsamości Cudzoziemca - potwierdza tożsamość cudzoziemca podczas pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie potwierdza jego obywatelstwa. Dokument ten nie uprawnia do przekroczenia granicy. Posiadanie przez cudzoziemca polskiego dokumentu tożsamości cudzoziemca nie zwalnia od obowiązku uzyskania wizy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. Polski dokument tożsamości cudzoziemca może być wydany małoletniemu cudzoziemcowi urodzonemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywającemu na tym terytorium bez opieki rodziców, który nie posiada dokumentu podróży, jeżeli nie sprzeciwia się temu interes Rzeczypospolitej Polskiej oraz przemawia za tym dobro dziecka, a uzyskanie przez niego dokumentu podróży napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W szczególnie uzasadnionych przypadkach polski dokument tożsamości cudzoziemca może być wydany cudzoziemcowi, który nie posiada żadnego obywatelstwa i przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez dokumentu podróży, jeżeli przemawia za tym interes Rzeczypospolitej Polskiej oraz gdy uzyskanie przez cudzoziemca innego dokumentu potwierdzającego tożsamość nie jest możliwe. Polski dokument tożsamości cudzoziemca jest ważny przez okres do 1 roku. Po upływie terminu ważności może być wydany kolejny dokument tożsamości na okres nie dłuższy niż 2 lata.(dodane przez T.D).

Program Haski (ang. Hague Programme) - pięcioletni program przyjęty przez Radę Europejską w Luksemburgu w 2004 r., którego celem jest ustanowienie ścisłej współpracy między państwami UE w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Jego cele to m.in.: wzmocnienie ochrony granic, szybkie zniesienie kontroli na wewnętrznych granicach, ustanowienie wspólnej polityki azylowej do 2010 r. (Biuletyn Migracyjny, luty 2006, 5, s.8)

Protokół Nowojorski z 1967 - Protokół do →Konwencji Genewskiej z 1951, który sprawił, że zapisy konwencji straciły charakter lokalny ograniczony do kontekstu powojennego, a stały się uniwersalne, umożliwiając ochronę ludzi ubiegających się o status uchodźcy niezależnie od miejsca i czasu (źródło: Agnieszka Kosowicz, Agata Marek, Muzułmanie i uchodźcy w polskim społeczeństwie, rozdz. Krótki słownik…, Vox Humana, Warszawa 2008)

Przesiedlenie (ang. resettlement) - zorganizowane przez administrację państwa lub inne instytucje publiczne przemieszczenie terytorialne ludności (związane np. ze zmianami granic państw, katastrofami ekologicznymi, czystkami etnicznymi); w skrajnej postaci może przybrać formę wysiedlenia (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Przerzut ludzi (HUMAN SMUGGLING) – odpłatne, zorganizowane formy nielegalnego przekraczana granicy (granic). W coraz większym stopniu przerzut ludzi kontrolują i organizują międzynarodowe grupy przestępcze, często towarzyszy mu handel ludźmi (Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Rasizm, doktryna głosząca, że ludzie dzielą się na rasy nie tylko ze względu na cechy somatyczne (budowa ciała, kolor skóry, kształt czaszki), ale i psychiczne. Rasy są nierównej wartości, "wyższe" i "niższe". Mieszanie ras prowadzi do degeneracji ludzkości, upadku cywilizacji i kultur. Wg tego przekonania konieczna jest troska o czystość rasową i stosowanie segregacji rasowej.(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Readmisja (ang. readmission) - odesłanie migranta z państwa, na którego terytorium przebywał nielegalnie do państwa, z którego przybył. (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Reemigracja (ang. reemigration, return migration) - powrót do dawnego państwa zamieszkania po dłuższym okresie nieobecności (zorganizowany na własną rękę, bez udziału administracji państwa lub innych instytucji publicznych) (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Repatriacja (ang. repatriation) - zorganizowany przez administrację państwa lub inne instytucje publiczne powrót do ojczyzny osób, które z różnych powodów znalazły się poza granicami swojego państwa (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Saldo migracji różnica między napływem i odpływem migracyjnym.(Główny Urząd Statystyczny "Migracje dlugookresowe ludności w latach 1989-2002" Warszawa, grudzień 2004, s.24)

Segregacja, (łc. segregatio ‘oddzielenie’ od segregare ‘odłączać; oddzielać’) oddzielenie (faktyczne lub prawne) grup ludzkich, które traktują siebie wzajemnie jako obce, a nawet wrogie, ze względów etnicznych, rasowych, religijnych czy społecznych. W modelu segregacyjnym nie oczekuje się od migrantów integracji z kulturą społeczeństwa przyjmującego. Rozwiązanie to stosuje się często wobec migrantów czasowych. Okresowy z założenia charakter pobytu w kraju przyjmującym prowadzi do ograniczenia świadczeń socjalnych oraz wykluczenia z pewnych obszarów życia społecznego(Integracja imigrantów a asymilacja, segregacja i marginalizacja – słowniczek podstawowych pojęć, zestawiła Izabela Koryś, IOM Międzynarodowa Organizacja ds.Migracji)

Sektorowy system uznawania kwalifikacji (ang. sectoral system of recognition of professional qualifications) - system automatycznego w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej, który obejmuje niektóre →zawody regulowane - lekarz (ogólny i specjalista), dentysta, farmaceuta, pielęgniarka ogólna, położna, weterynarz, architekt i prawnik (adwokat i radca prawny). Uznawanie kwalifikacji określone jest w tzw. dyrektywach sektorowych - osobnych dla każdego z tych zawodów. (Biuletyn Migracyjny, grudzień 2005, 4, s.8)

Status Uchodźcy - Forma ochrony międzynarodowej, regulująca sytuację prawną uchodźcy w państwie przyjmującym. Na podstawie →Konwencji Genewskiej z 1951 roku oraz →Protokołu Nowojorskiego z 1967 roku status uchodźcy może otrzymać osoba, która opuściła swój kraj pochodzenia w związku z uzasadnioną obawą przed prześladowaniami ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych. W Polsce status uchodźcy daje dostęp do świadczeń socjalnych, medycznych, edukacji oraz prawo do pracy na takiej samej zasadzie jak obywatelom polskim. Poza tym daje dostęp do rocznego →Indywidualnego Programu Integracji. (autor: A.Chrzanowska, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej)

Solvit (od ang. „solve it”, czyli „rozwiąż to”) - nieformalny system pomocy przedsiębiorcom lub pracownikom mającym kłopoty z jakimś urzędem w UE - tylko w sytuacji gdy nie stosuje on prawa wspólnotowego. Z Solvitem można skontaktować się przez telefon, fax lub e-mail. Po wpłynięciu skargi polski Solvit kontaktuje się z Solvitem w innym kraju UE (lub Islandii, Lichtensteinu, Norwegii), który ma następnie 15 tygodni na wyjaśnienie sprawy z krajowym urzędem. Solvit działa bezpłatnie. Solvit w Polsce: http://www.solvit.gov.pl (Biuletyn Migracyjny, grudzień 2005, 4, s.8)

Strategia Lizbońska (ang. Lisbon Strategy) - plan rozwoju społeczno-gospodarczego przyjęty dla Unii Europejskiej przez Radę Europejską na posiedzeniu w Lizbonie w roku 2000. Celem planu było „uczynienie z Unii Europejskiej do 2010 r. najbardziej konkurencyjnej, dynamicznej, opartej na wiedzy, zdolnej do trwałego rozwoju, z większą liczbą lepszych miejsc pracy gospodarki świata”, rozwijającej się szybciej niż gospodarka Stanów Zjednoczonych. (Biuletyn Migracyjny, luty 2006, 5, s.8)

Strumienie migracyjne to liczba migrantów wyjeżdżających z kraju (z danej jednostki administracyjnej) lub przyjeżdżających do kraju (do danej jednostki administracyjnej) w ciągu pewnego okresu. (Główny Urząd Statystyczny "Migracje dlugookresowe ludności w latach 1989-2002" Warszawa, grudzień 2004, s.24)

Uchodźca (ang. refugee) - osoba, która „na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa, albo która nie ma żadnego obywatelstwa i znajdując się poza państwem swojego dawnego stałego zamieszkania [...] nie może lub nie chce z powodu tych obaw powrócić do tego państwa [...]” (Konwencja ONZ dotycząca statusu uchodźców, Artykuł 1, Genewa 1951 r.)

Uprzedzenie (ang.prejudice). - tendencyjna ocena jakiejś grupy, oparta na rzeczywistych lub wyobrażonych właściwościach jej członków. Ocena te jest wzmocniona negatywnymi emocjami odczuwanymi wobec tej grupy. Uprzedzenia wynikają ze stereotypów i mogą prowadzić do zachowań dyskryminacyjnych. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008)

Wyuczona Bezradność - Jest to przyjęcie postawy bierności wobec wszelkich codziennych zadań, jakie staja przed uchodźcami. Wynika z przeświadczenia uchodźców, że ich los całkowicie zależy od innych, że sami nie mają na nic wpływu. Im dłuższy pobyt w ośrodku, tym większa wyuczona bezradność. ("Warsztaty kompetencji międzykulturowych - podręcznik dla trenerów". red. Marzena Lipińska. Międzykulturowe Centrum Adaptacji Zawodowej, Warszawa 2008)

Wymiana mózgów/cyrkulacja mózgów (ang. brain exchange/ brain circulation) – zjawisko mobilności pracowników o wysokich kwalifikacjach, przy czym osoby migrujące są zatrudniane w kraju docelowym na stanowisku i w zawodzie, które są zgodne z ich kwalifikacjami.
Wymiana mózgów zakłada dwukierunkowy przepływ wysoko wykwalifikowanych występuje ostra postać odpływu netto mówimy o drenażu mózgów (ang. brain drain), a gdy napływ netto ma taką postać to używa się określenia pozyskiwanie mózgów (ang. brain gain).
Według definicji OECD specjaliści to osoby dysponujące wyższym wykształceniem bądź pracownicy sektora związanego z nauką lub technologią, którzy w trakcie kariery zawodowej uzyskali odpowiednie doświadczenie (kwalifikacje).
Zjawisko deprecjacji kwalifikacji (ang. deskilling) ma miejsce wtedy, gdy wysoko wykwalifikowany pracownik podejmuje za granicą pracę, która nie wymaga jego kwalifikacji ani dotychczasowego doświadczenia zawodowego. Prowadzi to do zjawiska marnotrawstwa mózgów (ang. brain waste). (Biuletyn Migracyjny, październik 2005, 3, s.8)

Wysiedlenie (ang. displacement) - zorganizowane przez administrację państwa lub inne instytucje publiczne wydalenie z miejsca stałego pobytu (związane np. ze zmianami granic państw, katastrofami ekologicznymi, czystkami etnicznymi) (Biuletyn Migracyjny, sierpień 2005, 2, s.8)

Zasoby imigracyjne liczba imigrantów w kraju (w danej jednostce administracyjnej) w danym momencie czasu.(Główny Urząd Statystyczny "Migracje dlugookresowe ludności w latach 1989-2002" Warszawa, grudzień 2004, s.24)

Zawody regulowane (ang. regulated professions) – zawody, których wykonywanie uzależnione jest od posiadania określonych kwalifikacji. Każde państwo samodzielnie decyduje o tym, jakie zawody znajdą się na liście zawodów regulowanych - w Polsce mamy ich ponad 300, podczas gdy np. w Finlandii zaledwie 10.Tylko w wypadku, gdy dany zawód jest regulowany w państwie przyjmującym, należy starać się o uznanie kwalifikacji - w ramach sektorowego lub ogólnego systemu uznawania kwalifikacji zawodowych. Jeżeli zawód nie jest regulowany, wówczas o przyjęciu do pracy decyduje wyłącznie pracodawca. (Biuletyn Migracyjny, grudzień 2005, 4, s.8)

Zgoda na pobyt tolerowany - Jedna z pięciu form ochrony cudzoziemców w Polsce (obok →azylu, →statusu uchodźcy, →ochrony uzupełniającej oraz →ochrony czasowej)Przysługuje cudzoziemcowi, któremu odmówiono nadania →statusu uchodźcy i →ochrony uzupełniającej, ale w przypadku powrotu do kraju pochodzenia: - byłoby zagrożone jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, - mógłby zostać poddany torturom, być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego; - groziłoby mu naruszenie prawa do życia rodzinnego lub praw dziecka. Zgodę na pobyt tolerowany otrzymuje również cudzoziemiec, którego wydalenie jest niewykonalne z przyczyn niezależnych od organu wykonującego decyzję o wydaleniu lub od cudzoziemca, a także w sytuacji, gdy wydalenie mogłoby nastąpić do kraju, do którego wydanie cudzoziemca jest niedopuszczalne na podstawie orzeczenia sądu lub innego organu. Osoby ze zgodą na pobyt tolerowany mają bardziej ograniczony dostęp do świadczeń, niż osoby objęte innymi formami ochrony – nie przysługuje im m.in. prawo do Indywidualnego Programu Integracji. (autor: A.Chrzanowska, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej)

Zielona Księga w sprawie podejścia UE do zarządzania migracją ekonomiczną (ang. Green Paper on an EU Approach to Managing Economic Migration) - dokument przyjęty w styczniu 2005 r. przez Komisję Europejską mający na celu zapoczątkowanie debaty na temat harmonizacji procedur legalnego zatrudniania obywateli krajów trzecich oraz statusu migrantów legalnie pracujących w jednym z krajów Unii Europejskiej. Zielona Księga (Biuletyn Migracyjny, luty 2006, 5, s.8)

Osobiste