Het gezondheidszorgsysteem en het recht van migranten en minderheden op gezondheidszorg -Overzicht
Uitreksel van [Ingleby, 2009]:
De Nederlandse dienstverlening in de gezondheidszorg en de sociale zorg is van een hoog niveau vergeleken met andere landen. De huisarts speelt een centrale rol in de Nederlandse gezondheidszorg, omdat hij/zij als referentiepunt fungeert en toegang tot andere onderdelen binnen het systeem geeft. De meeste medische zorgverleners zijn echter particuliere non-profit organisaties die centraal worden gereguleerd. Het systeem voor de psychische gezondheidszorg is in sterke mate beïnvloed door het Amerikaanse model van 'community care’.
Vóór 2006, dienden alleen mensen met een hoger inkomen (ongeveer 30% van de bevolking) zich particulier tegen ziektekosten te verzekeren, de rest was verzekerd via het ziekenfonds. In het nieuwe systeem zijn alle Nederlandse ingezetenen en niet-ingezetenen die inkomstenbelasting betalen, verplicht een particuliere ziektekostenverzekering af te sluiten. De lagere inkomens worden met een belastingmaatregel geholpen de verzekeringspremie te betalen. Een klein deel van de bevolking (1-2%) blijft echter onverzekerd, en mensen zonder sofinummer kunnen geen verzekering afsluiten. Echter, met uitzondering van de niet geregistreerde migranten (zie hieronder), zijn er maar weinig allochtonen die door de huidige maatregelen van de gezondheidszorg zijn buitengesloten.
Het recht van asielzoekers op zorg is anders geregeld. Hier worden de kosten voor gezondheidszorg vergoed op basis van een overeenkomst tussen het Centraal Orgaan voor Asielzoekers (COA), dat verantwoordelijk is voor de accommodatie voor asielzoekers, en de verzekeringsmaatschappij VGZ. Deze maatregel voorziet in standaardvergoedingen voor basiszorg, maar tandheelkundige zorg is beperkt. Asielzoekers die in een centrum zijn ondergebracht, hebben zelf geen directe toegang tot de gezondheidszorg: ze moeten eerst hun klachten kenbaar maken aan een verpleegkundige van de dienst Medische Opvang Asielzoekers (MOA), die vervolgens beslist of hij/zij de asielzoeker naar een huisarts doorverwijst. Deze verpleegkundigen zijn echter alleen bereikbaar tijdens kantooruren. In 2002 en 2006 heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg geoordeeld dat deze zorg voldoende toegankelijk en van voldoende kwaliteit is, maar asielzoekers hebben geklaagd, dat hun klachten niet serieus werden genomen en er te laat aandacht aan werd besteed (met soms een fatale afloop). In 2009 zal dit systeem worden vervangen: asielzoekers kunnen dan zelf direct contact met huisartsen opnemen.
Niet geregistreerde migranten hebben geen recht op gebruikmaking van openbare diensten, met uitzondering van juridische bijstand, onderwijs (voor kinderen tussen 5 en 16), 'medische noodzakelijke' gezondheidszorg en preventieve gezondheidszorg in het kader van de bescherming van de volksgezondheid. In alle andere gevallen, dienen zij zelf de kosten voor medische zorg te betalen. In de praktijk komt dit er echter op neer, dat sommige doktoren en ziekenhuizen bereid zijn hen gratis te behandelen, behandelingen die onder bepaalde omstandigheden uit een speciaal overheidsfonds kunnen worden vergoed. Binnen de stichting Pharos is een nationaal kenniscentrum 'Lampion' in het leven geroepen voor het geven van advies aan medische zorgverleners die niet geregistreerde migranten helpen. In april 2008 heeft het parlement enkele voorstellen goedgekeurd die medische zorg voor deze groep beter beschikbaar maakt (inclusief volledige vergoeding van de kosten gerelateerd aan zwangerschap en bevalling). De nieuwe wet treedt per 1 januari 2009 in werking.
